Goedemorgen, mijn naam is Chériette Lemaire, als vrijwilligster en lid van de Clientenraad verbonden aan Rumah Kita. Als tweede generatie loop ik hier graag rond, hier in Rumah Kita, een van de weinige plekken waar het nog een beetje Indisch voelt in Nederland.

Oost West Thuis Best?

Dat is het thema van de herdenking dit jaar.
Het oosten, daar kwamen de wijzen vandaan, op weg naar Jezus., met geschenken.
Mijn ouders, ook uit het oosten, ook wijs, op weg naar het vaderland in het westen, ook met geschenken.
Ze schonken, met alle andere Indische – en Molukse mensen, rijkdom, welvaart, cultuur en een hoop lekker eten aan Nederland. Zo werd het echter niet gevoeld of erkend (door Nederland).

Oost West Thuis Best?

Thuis is waar je hart ligt, maar hoe moet dit geweest zijn voor de eerste generatie, zoals mijn ouders & grootouder, toen ze met de boot van Oost naar West voeren? Nederland zou je dan wel het vaderland kunnen noemen, maar Indie was toch het moederland, eigenlijk het thuisland….een thuis dat hen is ontnomen en gewoon ophield te bestaan.

Ik weet wel zeker dat ze met andere verwachtingen hier aankwamen….hun verzwegen pijn en onderhuidse woede hebben ze mij onbedoeld doorgegeven. Onbedoeld, want ze waren altijd correct, hadden zich volledig aangepast aan wat ze dachten dat van hen verwacht werd, en probeerden met respect alles waar ze tegen aanliepen in Nederland te ondergaan. Of het nu de regels, het onbegrip, de onwetendheid of de dagelijkse mentaliteit was waar ze tegenaan liepen. Zonder ook maar iets aan respect voor hun verleden terug te krijgen, bleven ze zich aanpassen.

Ze hebben hun best gedaan om achter de vriendelijke lach, het zwijgen, hun kinderen het hier zo makkelijk mogelijk te maken, omdat ze ons een Nederlandse opvoeding dachten te geven.

Maar ja….het bloed kruipt waar het niet gaan kan……

En al ben ik in Amsterdam geboren, en ben ik in deze Nederlandse maatschappij opgegroeid, moest ik kentang eten en het liefst ook melk drinken (wat overigens niet gelukt is), een Nederlandse voel ik me niet.

In mijn jeugd liep ik al tegen verschillen aan:
De beperkte gastvrijheid bij Nederlandse vriendjes; dat ik naar huis werd gestuurd zodra het eten opstond maar dat dezelfde vriendjes wel altijd bij ons mee aten…..
of dat ze het raar vonden dat mijn oma bij ons in huis woonde, maar aan de andere kant jaloers waren dat ik nooit alleen hoefde te zijn als ik uit school kwam…was mama er niet, dan stond oma wel klaar met thee en pisang goreng…..

Oost West Thuis Best?

Hoe was dat dan voor de Molukkers die 65 jaar geleden hier aankwamen voor tijdelijk verblijf na het vechten – met gevaar voor eigen leven – voor de Nederlandse driekleur en in plaats daarvan ontslag kregen en moesten blijven?

Als kind vond ik het vreemd dat er een wig gedreven leek tussen de Indischen en de Molukkers.

Waar veel Indische kinderen zo min mogelijk cultuur leken mee te krijgen, werden Molukse kinderen heel bewust in hun cultuur opgevoed. Dat bevreemde me en stiekem was ik wel een beetje jaloers op de innige band die Molukse families nog wel in stand hielden.
Ik hunkerde naar mijn eigen cultuur en wilde helemaal niet zo Hollands mogelijk zijn….

In mijn jeugd was er ook vaak ruzie tussen de Indische – en Molukse jongens, het leek dan ook alsof je moest kiezen.
Gelukkig is dat in mijn beleving inmiddels achterhaald, en begrijpen we dat ook dit onbegrip een oorsprong vind in het koloniale verleden, waar we allemaal op een bepaalde manier een slachtoffer van zijn. En is de wig inmiddels een respectvolle band geworden.

Tijdens de Vierdaagse vorige maand heb ik me dan ook enorm verbonden gevoeld, trots dat ik met de Melanesische wandelgroep Ma Ako E Mai mee liep en niet alleen de culturele normen en waarden van MoloOekoe kon uitdragen, maar ook de passie, saamhorigheid en het delen van liefde voor elkaar. En dat stukje wordt misschien niet uitgezonden op televisie, maar wel gevoeld en opgemerkt door de medewandelaars.

Oost West Thuis Best? Ja, thuis is waar je hart ligt, maar waar ligt eigenlijk het mijne? Verwardheid…

Kreeg ik in Nederland aandacht omdat ik een kleurtje had
Toen ik voor het eerst in Indonesia liep, wou iedereen mijn huid aaien en trok mij uit de zon, omdat ik in hun beleving juist mooi bleek was…

Toen mijn haar als kind nog stijl was zagen mensen de Javaan in mij, En nu mijn haar krul heeft gekregen en ik op een Harley Davidson rijd herkent men de Molukker in mij…..

Ik voel me thuis als ik op Java loop, en me voor kan doen als local, of in ieder geval als Jakartaanse ondanks mijn beperkte vocabulaire….. maar in Nederland rijd ik bewust en trots mee met de Peringatan Ride Out voor de Molukse politieke gevangenen waartegen de regering op datzelfde mooie Java de mensenrechten schendt….

dat kan omdat ik hier nu rondloop….dat kan omdat mijn ouders naar Nederland zijn gekomen met alles wat ze daarmee achterlieten…dat kan omdat ze mij hier een toekomst gaven…

Oost West Thuis Best?

Waar voel ik me dan thuis als tweede generatie?

Waar mijn ouders zich op sommige gebieden Nederlandser dan de Nederlanders gedroegen, alle Friese dorpjes wisten te benoemen en niet alleen accentloos maar ook foutloos Nederlands spraken,

is de (derde) generatie na mij – niet gehinderd door de lading van de koloniale verhoudingen – vooral aan het zoeken naar de cultuur, de identiteit die ze nog Indisch maakt en zijn ze trots op de paar woordjes Maleis die ze kennen. Ik verbaas me over hoe mijn neefje en nichtje een westerse analyse los laten op wat hen Indisch zou maken….duidelijk is dat hun thuis hier in het Westen ligt, met een klein vleugje Oost. Zo zie je dat de derde generatie misschien wel werkelijk geintegreerd is.

Daarentegen voel ik in mijn eigen (tweede) generatie een soort tweeledigheid, enerzijds de trots op wat onze ouders voor ons hebben gedaan, anderzijds het lastig vinden dat er zoveel is verzwegen. Maar omdat respect voor onze ouders in onze genen zit, resulteert dit meestal in gevoel van compassie.

Wat een heel positief en bevrijdend gevoel geeft, is dat er inmiddels wel feiten worden benoemd. Het verleden van mijn ouders lijkt ineens ook te bestaan.

Goede initiatieven zoals
-het naslagwerk ‘Opgevangen in andijvie lucht’, waaruit blijkt dat er miljoenen aan Indische tegoeden op bankrekeningen staat;
-de documentaire ‘Contractpensions – Djangan Loepah!’
-de documentaire ‘Wat komen jullie hier doen?’ waarin de ouders van Loes Muller nog zijn geinterviewd
-de term ‘Buitenkampers’
-en de speciale aandacht dit jaar voor 65 jaar Molukkers in Nederland,
geven allemaal meer inzicht en hopelijk ook meer respect voor wat de eerste generatie heeft moeten doorstaan.

En natuurlijk geeft de Melati, het herdenkingssymbool speciaal voor 15 augustus sinds vorig jaar, ons meer zichtbaarheid en kracht van onze eigen identiteit.

Wellicht heeft dit een beetje meegespeeld voor de beperkte payback van vorig jaar – maar het is in ieder geval goed dat er bekendheid, bewustheid en documentatie ontstaat. En wellicht dat er dan ook meer kennis wordt verspreid, en ik geen vraag meer krijg als: ‘waren jouw ouders ook asielzoekers?’.

Oost West Thuis Best?

Tot slot…

Mijn koken verraad mijn Javaanse overgrootmoeder, mijn stoerheid mijn verzwegen Molukse opa, en mijn gewoontes mijn culturele trotse bewustheid.

Op waar ik me thuis voel is geen eensluidend antwoord te geven in geografische zin.

Ik ben trots op mijn roots, trots op wie ik ben, en blij met de tijdsgeest waarin ik leef, waarin ik niet alleen de pijn, maar ook de culturele identiteit kan uitdragen (die ik wil), en dingen kan benoemen die ik wil. Ik probeer daarin authentiek te zijn, bij mezelf te blijven, met wat ik voel en belangrijk vind. Dat is iets dat in beweging is, want vraagt bewustheid niet steeds de moed je eigen waarden te herwaarderen?

Ik ben de eerste generatie Indischen en Molukkers, die ook hier in Rumah Kita wonen, dan ook heel erg dankbaar…..terima (dan) kasih lijkt niet genoeg, maar ik hoop dat u allen beseft dat ik enorm respect heb voor u allen en de prijs die u heeft moeten betalen om mijn generatie de mogelijkheden te geven in dit land dat ons thuis moest worden.

Dank u wel dat ik mijn gevoel mocht delen met u, dank u wel voor uw aandacht.

[cheriette.lemaire@gmail.com]
[15 augustus 2016, Rumah Kita Wageningen]